در آن روز هشتاد هزار شيعه او را تشييع كردند و فوت او در ماه رمضان اتفاق افتاد . « 1 » ابن كثير شامى در كتاب « البداية و النهاية » گويد : محمّد بن محمّد بن نعمان ابو عبد اللَّه معروف بابن المعلم بزرگ شيعه و مصنف و مدافع ايشان بود ، و او كسى بود كه سلاطين اطراف به دو معتقد بودند زيرا در آن زمان ميل بمذهب شيعه بسيار شده بود ، در مجلس درس او بسيارى از علماى مذاهب مختلفه حاضر ميشدند . « 2 » علامهء امينى در الغدير پس از نقل اين كلام ميگويد : از اين كلام استفاده مىشود كه او پيشواى ملت مسلمان آن زمان و مورد احترام همگان بوده نه پيشواى شيعهء تنها . « 3 » محمّد بن احمد ذهبى در كتاب « العبر بخبر من غبر » در وقايع سال 413 گويد : شيخ مفيد ابو عبد اللَّه محمّد بن محمّد نعمان بغدادى كرخى و بابن المعلم نيز معروف بوده عالم شيعه و امام رافضيان و داراى تصنيفات بسيار بوده است ، ابن ابى طى در تاريخ اماميه گفته است : او شيخ مشايخ اين طايفه و زبان گوياى شيعه ، و در علم كلام و فقه و مناظره رئيس همگان بوده است ، با اهل هر مذهب مناظره مينمود ، و در دولت آل بويه جلالتى عظيم داشت . « 4 » و بطور خلاصه شيخ مفيد در نظر عموم علماى اسلام مرد دانشمند و بزرگى بود و در علوم مختلف اسلامى مانند علم حديث ، اصول ، فقه ، كلام ، رجال ، ادبيات ، متبحر و استاد بوده و داراى عاليترين خصال و ملكات نفسانى بوده است ، و آنچه ذكر شد نمونهء از سخنان دانشمندان شيعه و سنى است كه در توصيف مفيد گفته‌اند ، ولى حقيقت اين است كه هيچ يك از اين سخنان بهر اندازه پر مغز و بلند باشد باز هم نمىتواند مقام ارجمند شيخ مفيد را معرفى كند ، زيرا كسى كه در مدت هفتاد و چند سال كه از عمرش گذشت با نبودن وسائل كافى بتواند متجاوز از دويست جلد كتاب در علوم مختلف اسلامى بنويسد ، و نوشته‌ها و مناظراتش در مباحث امامت و اثبات مذهب شيعه تا بدان پايه باشد كه بنا بگفتهء علامهء متتبع حاجى نورى تا اين زمان همگى جيره خوار خوان او و خوشه چين خرمن او باشند .

--> ( 1 ) مرآة الجنان ج 3 : 28 ( ط هند 1338 ) . ( 2 ) البداية و النهاية ج 12 : 15 . ( 3 ) الغدير ج 3 : 278 . ( 4 ) عبقات الانوار ج غدير ط دوم طهران صفحه 212 .